Çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları çerçevesinde bir çocuk için, çeşitli belirtilerle kliniğe başvurulduğunda söz konusu belirtilerin altında yatan nedenleri bulabilmeye ve uygun müdahaleye karar verilebilmesine yönelik olarak bir değerlendirme süreci başlatılmaktadır. Bu süreç içinde öncelikle çocuğu ve aileyi tanımak, çocuğun gelişim öyküsünü almak, belirtilerin nasıl ve ne zaman başladığı ve ne şekilde ilerlediği, nelerden etkilendiği gibi bilgileri almak gerekli görülmektedir.
Tanışma ve öykü alımını izleyen süreçte çocuğun bireysel olarak değerlendirilmesi ve çocuğu yakından tanıyan bir diğer bireyin yani üçüncü kaynağın bilgisine de başvurulması yer almaktadır.
Değerlendirme sürecinde çocuğa ve aileye ilişkin gözlem, görüşme, psikolojik değerlendirme araçlarının uygulanması, üçüncü kaynak olarak öğretmenle (sıklıkla) görüşme ve çocuğa ilişkin gerekli görülen bilgilerin ölçekler aracılığıyla öğretmen ve aileden alınması gibi adımlar yer almaktadır. Buraya kadar tanımlanan süreç hemen her çocuk ve ergen ruh sağlığı tanısı için geçerli olmaktadır. Hatta kimi zaman ailelerin de kendi tutum ve davranışlarının duygu durumlarının yine psikolojik değerlendirme araçlarıyla değerlendirilmesine gereksinim duyulmaktadır. Güvenilir ve etkili müdahaleler için doğru ve ayrıntılı bilgiye gereksinim duyulur. Bu nedenle etkili müdahalelerin ilk adımı çocukta ortaya çıkan belirtilerin, çocuğun desteklenmesi gereken güçsüz ya da yaşıtlarına ve eğitim düzeyine göre arkada kalmış yanlarının mutlaka açığa çıkmış olması gereklidir.
Bu bilgilerin yanı sıra çocuğun herhangi bir tedavi ya da müdahale programına başlatılması için güçlü yanlarının ya da çocuğun kendisine özgü özelliklerinin de bilinmesi gerekecektir. Her tedavi ya da müdahalede motivasyon düzeyinin ne kadar önemli olduğu bilinmektedir. Örneğin, grip olduğumuzda grip için etkili ilaçları kullanabilmemiz ya da vücudumuzu vitaminlerle takviye etmemiz gerektiğini bilsek bile “aman ne olacak ki iki güne geçer! …. Bunları kullandı da ne oldu!” gibi düşüncelere sahipsek yani eğer yeterince motive ya da istekli değilsek ilaçları ya da destek gıdaları kullanmayız. İşte tam da bu noktada Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) belirtileri gösteren çocuğun güvenilir ve ayrıntılı psikolojik değerlendirmesi ve orada kurulacak terapötik ilişki devreye girmektedir. Bu ilişkide çocuğun yaşı ve durumunu anlamlandırması da önem kazanmaktadır. ÖÖB’nin çeşitli belirtilerle gözlenen bir öğrenme biçimi olduğu, bir bozukluk ya da hastalık olarak nitelendirilse de aslında her çocuğun kendine özgü bir öğrenme biçimi ve gücü olduğu ve bazı çocukların öğrenmeyle ilgili yaşadıkları sorunların üstesinden gelebilmeleri için özel bir desteğe gereksinim olduğunun farkına varılması tedavi açısından önemli bulunmaktadır.
Müdahale öncesinde çocuk ve ergen ruh sağlığı kliniklerinde klinik psikolog ve çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanları tarafından ayrıntılı tanısal değerlendirme yapılmış olması, aileden, öğretmenden ve çocuğu yakından tanıyan diğer kaynaklardan ve çocuğun kendinden bilgi alınmış olması önemli görülmektedir. Ayrıca eş tanı ve eşlik eden ruhsal duygusal sorun ve belirtilerin de açıklığa kavuşturulmuş olması gerekli görülmektedir.
Özetle, gerek alt alanlarına yönelik farklı müdahale programlarıyla gerekse bütünleşik müdahale programlarıyla gerçekleştirilecek tedavi planları hazırlanırken başta da belirtildiği gibi sağlam ayrıntılı bir değerlendirme yapılması oldukça önemlidir. Müdahale programları oluşturulurken de bu değerlendirmenin hemen her boyutundan yararlanmak tedavinin başarısı için önemli bir gerekliliktir. Böylece söz konusu müdahalelerde, girdi ve işlemleme sorunları ile motor beceri sorunları çok yönlü duyusal girişimlerle zenginleştirilmiş eğitsel yaklaşım beraberinde çocukların motivasyon kaybına, kaygı ve depresif belirtilerine, kişilik özelliklerine de odaklanabilen müdahale programının yapılandırılması mümkün olmaktadır.
Psikoeğitsel müdahalelerde çocuğun güçlü yanları öne çıkarılmakta, bireysel özelliklere göre programda esnekliklere gidilebilmektedir. Örneğin yazma bozukluğu olan ikinci sınıftaki bir çocuk yazısının bulunduğu düzeyden başlanarak adım adım sınıf düzeyine yönelik uygulamalarla desteklenirken, yazma görevinden keyif alabilmesi, yazım hatalarına yönelik farkındalığı sağlanarak öz denetiminin artırılması, girişkenliği ve motivasyonunun pekiştirilmesi de göz ardı edilmemektedir. Dikkat ve bellek becerilerine yönelik etkinlikler ve görevler de çocuğun gereksinimlerine ve düzeyine göre program içinde yer almaktadır. Motivasyonun, öz denetimin, kontrolün arttırılmasında, çeşitli oyunlardan, sorumluluk verme, izleme, beceri düzeyi ve güçlü yanlarına göre öne çıkaran etkinliklerden yararlanılmaktadır.
Program içine anne baba görev ve paylaşımları da dağıtılarak evde işlerin kolaylaştırılması da unutulmamaktadır. Ayrıca anne baba oturumları ile süreç yakından izlenmekte ve anne babaya gerekli destek verilmektedir. Anne baba etkileşim grupları da psikoeğitsel müdahalelerin bir parçası haline getirilerek onların yaratıcılıklarından ve ürettikleri çözümlerden de birbirlerinin yararlanması sağlanmaktadır.
Kapsamlı bir psikoeğitsel müdahale ile hem heterojen bir yapı olan öğrenme bozukluğuna çok yönlü bir müdahale yapılmış olur hem de ailenin aktif katılımı ile çocuğun motivasyonu canlı tutulmuş olur. Ebeveynler de çocuklarının yaşadığı sorunların gerçek nedenlerinin ne olduğuna ilişkin farkındalıkları arttıkça çocuklarına nasıl daha doğru yaklaşacaklarına ilişkin bilgi ve deneyim elde etmiş olacaklardır.
